Oproep tot gezamenlijk manifest van progressieve partijen

Laatst gewijzigd: 04/11/2020

TIJD VOOR EEN WENDING  Een gezamenlijk manifest voor de komende verkiezingen.

Aan: GroenLinks, PvdA, SP en Partij voor de dieren                                   25 /1/’20 (licht gewijzigd 28/10/’20)

KERN:  Er is en er komt veel in beweging. Er is veel gaande wat onrust veroorzaakt met mogelijk grote invloed op de Nederlandse verkiezingen. Dit kabinet heeft geen (middel-)lange termijn visie anders dan krampachtig behoud van het bestaande en voert geen of zwalkend beleid. Populisten springen in het gat en spinnen garen bij angst en onrust. Het wordt tijd voor een wending.
Progressieve partijen kunnen niet langer aan de zijlijn toekijken hoe dit alles afloopt en nemen samen verantwoordelijkheid. Zij moeten zich veel duidelijker manifesteren met een samenhangende, gemeenschappelijke en positieve opstelling die ruimte biedt voor hun onderlinge verschillen.

WAT SPEELT ER:

  1. Gevolgen Covid19 pandemie: onvoldoende zorg; sociale en psychische ellende als isolement, depressies en agressie. Naderende crisis in de (ook monetaire) economie met ongelijk verdeelde gevolgen.
  2. Bestaanszekerheid van velen is in het geding. De groeiende ongelijkheid van inkomens, vermogens en kansen op werk, onderdak, goed onderwijs en goede zorg, gevoegd bij al jaren durende sociaaleconomi-sche achterstand bij velen, leidt tot wrok en ressentiment. Jongeren zien weinig perspectief.
  3. Steeds heftiger waarschuwingen inzake milieu en klimaat. De CO2 uitstoot blijft maar doorgaan, maar we naderen een mogelijk kantelpunt met gevolgen waarover velen nauwelijks durven na te denken. Geen hoop of uitzicht op verbetering leidt tot verlamming.
  4. Aantasting democratie: COVID-19, globalisering en klimaat maken maatregelen nodig, waarbij het poldermodel niet goed functioneert (lobby’s duwen en trekken en uiteindelijk gebeurt er weinig). Zonder duidelijk perspectief en leiding neemt het vertrouwen in de politiek af. Populisten spelen hier op in en keren zich af van de huidige democratische rechtsorde. Verlies van Trump kán in Nederland enig optimisme brengen. Winst voor Trump of extreme chaos in de VS kan ook hier tot schrik en angst leiden: men zoekt steun bij een leider, elkaar, het midden en populisme of men laat het hoofd hangen.

WIE BIEDEN ER EIGENLIJK  PERSPECTIEVEN?

  • Het kabinet, m.n. VVD en CDA (Rutte, De Jonge, Grapperhaus), komt weifelend met halve en tegenstrijdige maatregelen en belooft telkens meer dan zij feitelijk uitvoert. Men poogt de vérgaande economische gevolgen over de verkiezingen heen te tillen, maar dat gaat niet lukken. Men gaat hooguit verbaal mee met kritiek op doorgeschoten neoliberalisme. Het ‘samen’ als antwoord op de pandemie is bij hen een lege huls. Men geeft geen leiding en biedt geen echte perspectieven. Met een willig oor voor gevestigde belan-gen, kijken zij voortdurend over hun schouder naar rechts en laten zich zo gijzelen.
  • Nieuwsdiensten en (sociale)media zoeken aandacht met selectie van heftig en negatief nieuws. Het vooral oproepen van angst, veroordelen of waarschuwen zonder veelzijdige informatie en alternatieven, tast de hoop en energie van mensen aan, verdeelt en werkt vaak averechts. De reactie is vaak afschuw, ontken-ning, vlucht in vermaak/afleiding of aansluiting bij opportunistische populisten.
  • Wilders en Baudet gaan in op zorgen die soms deels reëel zijn, bieden expressie maar geen bescherming, versterken met verkeerde informatie verwarring en onvrede. Zo veroorzaken én bespelen zij angst, bieden valse perspectieven, ontkennen klimaat/milieuvraagstukken en belijden lippendienst aan allerlei korte termijn deelbelangen, maar met een eigen agenda: autoritair leiderschap, Nexit, steun voor Poetin & Orban en intolerantie voor diversiteit qua kleur, herkomst, gender en relatievormen.
  • Veel werkers en mensen met lage inkomens en/of opleiding zijn onzeker over hun toekomst, voelen zich door links niet gerespecteerd en in de steek gelaten (vgl. in de VS de ‘deplorables’ en de voedingsbodem voor Trumpiaanse rancune).

HET WORDT HOOG TIJD VOOR ANDERE KEUZEN.
De neoliberale markteconomie was ooit een keuze, maar niets rechtvaardigt gigantische verschillen qua inkomens en vermogens. Deze zijn schadelijk, onttrekken geld aan de maatschappij en ‘trickle down’ werkt niet. Het verhaal van ‘ieder voor zich’ loopt op zijn eind, leidt tot versnippering en ontaardt in een strijd van allen tegen allen rond schaars werk, woningen en zorg. Steeds meer mensen willen iets ánders en zoeken naar geloofwaardige politici, constructieve mogelijkheden en willen zo mogelijk zelf bijdragen. Lapmaatregelen helpen hier niet. Er is een nieuwe economische orde nodig met andere paradigma’s die mensen de kans geeft elkaar na alle individualisering en identiteitskwesties weer in saamhorigheid te vinden op gemeenschappelijke punten.
De voedingsbodem hiervoor ligt van nature bij de wat meer linkse partijen en de linkervleugel in de christelijke partijen. Progressieve partijen komen nu echter veel te weinig in beeld en aan het woord.

Samenwerkende partijen krijgen samen meer zetels dan wanneer zij elkaar bestrijden en populisten, VVD en CDA met de onvrede en de zetels aan de haal gaan. Zonder perspectief sluiten mensen zich op in stand-punten, schijnzekerheden, scheldpartijen en sluiten zich af van andere meningen. Vooruitgang gaat niet vanzelf, maar is wel degelijk mogelijk mits partijen met een krachtig gezamenlijk verhaal een alternatie-ve richting bieden en zo het reële gevaar van een trek naar rechts keren.
Het komt er nu op aan niet primair kiezers te werven met ‘politiek-correcte’ standpunten, maar eerst en vooral ook te luisteren naar wat mensen bezig houdt (ook als hun mening onsympathiek wordt geformu-leerd), hun wanhoop te zien en een inspirerend en een hoopvol perspectief te bieden dat recht doet aan de gevoelens van onrust, onzekerheid en angst. Het gaat er om mensen in gesprek te brengen en een handelingsperspectief te bieden (Stem! En zoek contact met elkaar!).

VOORSTEL:
Er komt een manifest (liefst maximaal 1 A4) met daarin hoofdlijnen waarover deelnemende partijen het onderling eens zien te worden, eventueel met hulp van een externe discussieleider of ‘informateur’ (zie voorbeeld in bijlage). Hierin roepen zij kiezers op om op een van hun partijen te kiezen, en wel die welke het meest aansluit bij hun waarden, inzichten en wensen.

In
eigen verkiezingsprogramma’s brengen partijen eigen accenten aan. Kiezers kunnen zo invloed uitoefenen op het relatieve gewicht en nadere uitwerking van de verschillende items.
Partijen beloven zoveel mogelijk samenwerking en/of lijstverbindingen aan te gaan. Andere partijen (bijv. CU en D’66) kunnen zich aansluiten. Organisaties en mogelijk ook een zeer diverse reeks verbindende en aansprekende persoonlijkheden kunnen hun steun hiervoor uitspreken.

In dit manifest zoeken partijen naar wat hen bindt, beloven zij zich te houden aan de overeen te komen  gemeenschappelijke lijnen en zo mogelijk samen een regering te vormen. Zonder meerderheid pogen zij partners elders te zoeken maar houden elkaar zo veel mogelijk vast. Liefst vormen de partijen al ruim voor de verkiezingen een schaduwkabinet dat zich bindt aan de overeengekomen hoofdlijnen.
Hierna een lijst met voorbeelden van gemeenschappelijk en wervende richtingen. Zij bieden de mogelijkheid om in partijprogramma’s eigen accenten en korte termijn doelen te benadrukken.

Daarnaast en ook na de verkiezingen stimuleren de partijen initiatieven om kiezers niet zozeer met elkaar in debat maar vooral in gesprek te brengen op weg naar een nieuwe samenleving.

Toelichting: In de huidige publieke debatcultuur overheerst de neiging om eigen standpunten te verdedigen en die van anderen aan te vallen. Dit verdeelt in hoge mate. Focus op één punt en/of ‘politieke correctheid’ inzake bijv. kleur, milieu, gender of relatievormen is begrijpelijk en biedt houvast, maar drijft mensen ook uit elkaar. Het komt er nu vooral op aan mensen meer met elkaar in contact te brengen, nieuwsgierig te zijn naar elkaars beweegredenen en zorgen en met elkaar mee te denken, waarna ieder zijn eigen keuze kan maken met des te meer informatie en betrokkenheid op anderen.

Dit stuk is geschreven na verwerking van commentaar van, en sterke bijval bij een groot aantal betrokken stemmers op GL, PvdA, SP en Partij voor de Dieren

Lauk Woltring, Utrecht (politicoloog, onderzoeker, trainer en coach; lid van Groen Links met op onderdelen sympathie voor andere partijen als PvdA, SP, D’66, Partij v.d. Dieren en ChristenUnie).
Lauk.woltring@planet.nl www.laukwoltring.nl

Liefst vervang ik spoedig mijn naam door iets met anderen samen, een commissie uit de partijen die de mogelijkheden gaat verkennen, een burgerinitiatief? Een collectief?


VOORBEELD VAN SAMEN TE BESPREKEN ITEMS VOOR EEN GEMEENSCHAPPELIJK MANIFEST:

Aan de kiezer: ‘Als minstens 10 van deze punten u aanspreken, zit u goed bij onderstaande partijen’

  1. Bestaanszekerheid en kansen voor allen bijvoorbeeld via basisinkomen, negatieve inkomstenbelasting voor lage inkomens of lumpsum (á la Piketty). Iedereen draagt bij via allerlei vormen van werk of mogelijkheden tot zinvolle activiteiten. Stimulering van nieuwe economische realiteit met vaak ándere banen, redelijke beloning en meer kansen voor coöperaties. Herziening bonussen in het bedrijfsleven. Meer belasting op kapitaal dan op arbeid en gradueel hogere erfbelasting. Spreiding vermogen maakt minder afhankelijk en maakt betere onderhandelingen op de arbeidsmarkt mogelijk.
  2. Snelle, concrete en effectieve maatregelen tegen opwarming van de aarde, aantasting biodiversiteit en bodemdaling. Kringlooplandbouw. Overgangssteun voor onevenredig getroffen boeren. Progressieve belasting op niet-duurzame producten en milieu aantastende stoffen als CO2, stikstof, methaan, e.d. Stop ontheffingen voor lucht- en scheepvaart. Zoveel mogelijk lokale productie en accent op duurzame goederen, i.p.v. een markt die gebaat is bij dolgedraaide consumptie.
  3. COVID 19: maatregelen tegen isolement en eenzaamheid. Investeren in contactrijke omgeving. Geen social, maar physical distancing. Eerlijke verdeling van gemaakte kosten over generaties.
  4. Reëel perspectief op een betaalbare woning voor allen, m.n. ook starters op de woningmarkt.
  5. Beëindiging van doorgeschoten marktwerking Geen reductie van mensen tot consumenten. Privatisering van basisvoorzieningen werkt niet en wordt zoveel mogelijk teruggedraaid (zorg, wonen, openbaar ver-voer, onderwijs, kinderdagverblijven). Meer ruimte voor coöperaties en lokale samenwerkingsverbanden, bijv. bij energie, (ouderen-)zorg, kinderopvang en huisvesting.
  6. Einde aan vérgaande financialisering van de economie. Niet alles is in geld uit te drukken. Splitsing en beperking van de macht van grote bedrijven en banken (nu ‘too big to fail or jail’).
  7. I.p.v. belastingen (het woord lokt al uitwijken of ontduiken uit) komen gemeenschappelijke bijdragen en daarnaast heffingen op milieu belastende of ongewenste producten, ook financiële. Eerlijke bijdragen door allen, ook bedrijven. Stop belastingontduiking en speciale regelingen grote internationale bedrijven. Meer heffingen op grote vermogens en op gebruik van NL infrastructuur.
  8. Rechtszekerheid voor allen. Gelijke rechten voor mannen, vrouwen, LGBTI & mensen met kleur.
  9. Privacybescherming. Controle op ‘big data’ en op algoritmen die menselijk beleid vervangen.
  10. Veiligstelling en vernieuwing van de tekortschietende democratie op alle niveaus: verantwoording voor beleid en effectieve controle, ook op lobbygroepen; inspraak in bedrijfsvoering, ruimte voor burgerberaad.
  11. Behoud van een veelzijdige, inspirerende en informatieve culturele sector.
  12. Asielzoekers worden deel van de Nederlandse samenleving mits zij kernwaarden erkennen en integreren. Terugkeer van een teveel aan migranten naar veilige herkomstlanden in combinatie met een buitenland-beleid en eerlijke handel die de ontwikkeling van die landen mogelijk maken.
  13. Nederland werkt in de Europa samen voor gezamenlijke uitdagingen (zoals milieu, zorg, immigratie) met autonomie waar reëel en mogelijk. Samen sterk t/o de druk van grote bedrijven, China, VS en Rusland. Heffing op internationale vrij zwevende kapitaalstransacties en investeringsfondsen.
  14. Vrije pers & kwaliteitsjournalistiek met waar nodig subsidiëring van landelijke pers en streekpers.

Natuurlijk kan niet alles in een keer, het gaat echter om een samenhangende richting. Dit is een grote ommezwaai. Het huidige sociale en economische model is echter ook een keuze en loopt op zijn eind. Beter nu gekozen met bewust beleid dan dat nieuwe klimaat-, migratie- en monetaire crises meer chaotisch beleid afdwingen en tot grote maatschappelijke crises leiden.


Samenhang en betaalbaarheid van een nieuwe economie
Enige voorbeelden:

  • Een einde aan ontheffingen voor lucht- en scheepvaart brengt een goed deel van allerlei productie terug naar Europa. Ontslagen in die sector worden opgevangen door andere, nieuwe banen.
  • Een basisinkomen of soortgelijk maakt een einde aan allerlei rondpompen van, en controle op uitkeringen, toeslagen e.d. Bestrijding van corruptie wordt eenvoudiger.
  • Kleine en innovatieve ondernemers krijgen een meer gelijk speelveld t.o. grote internationals. Subsidie – evt. verkapt in de vorm van belastingvrijstellingen – aan grote internationals wordt vrijgemaakt voor kleinere duurzaam producerende lokale en regionale bedrijven.
  • Heffingen daar waar producten worden gemaakt en/of geconsumeerd leveren geld op.
  • Vermindering marktwerking in de zorg maakt veel zorg goedkoper en maakt de weg vrij voor veel meer preventieve gezondheidszorg.
  • Vermindering marktwerking t.a.v. grond en woningbouw leidt tot goedkopere woningen. (Huizenkosten zijn immers véél sterker gestegen dan de reële kosten aan loon, materiaal en grond).
  • En zo zijn er talloze andere voorbeelden uit te werken mits men bereid is op midden- en lange termijn te denken, aansluiting zoekt bij vergelijkbare ontwikkelingen in andere Europese landen en zich niet langer laat gijzelen door lobby groepen en populisten.

Reageren