'Leren in het
verkeer' (update 1/4/2010)
De ervaringen en inzichten rond het werken
met jongens vinden ook hun toepassing in het
verkeer. Zie ook
activiteitenoverzicht.
Indien gewenst kunnen we overleggen of ik
ook iets voor u en uw organisatie kan
betekenen. (Zie
contact)
Veel meer teksten over verkeer vindt u op de
Engelse pagina's van deze site (Traffic
education)
De rijopleiding, de
verkeerseducatie en de professionals in die
sector worden in Nederland vaak onderschat
(en onderbetaald...) terwijl de onveiligheid
van jongeren in het verkeer onverminderd
hoog blijft.
Dit kan anders. Bijvoorbeeld door de
introductie van coaching (zelf
leren, eigen gewaarwordingen, inzicht en
verantwoordelijkheid binnen de grenzen van
wat je aankunt) i.p.v. instructie (met het
accent op nadoen, theoretisch inzicht,
verbale aanwijzingen en gehoorzamen; "Als
je dit op het examen doet ben je gezakt...").
Naast directe invloed op de
veilige deelname van jongeren aan het
verkeer kan de rijopleiding ook nog eens een
unieke manier zijn om op een constructieve
manier met jongeren - jongens én meisjes -
te communiceren. Er is geen andere plek waar
sprake is van zo'n 30 tot 50 uur 1 op 1
communicatie met 18-20-jarigen. Dat is niet
gering en daar kan erg veel goeds in
gebeuren. Rijopleiders hebben jongeren niet
alleen iets te bieden wat zij wíllen
(toegang tot mobiliteit) maar in de
rijopleiding is ook nog eens sprake van
bijna ideale leersituaties: afwisseling
tussen veel zelf doen, commentaar en
reflectie; het is een vorm van onderwijs op
maat ín de werkelijkheid zélf in plaats van
in het leslokaal, met techniek, ruimte,
beweging, spanning en ontspanning. Bijkans
elke vaardigheid komt aan bod en alle
zintuigen doen mee. Zo nodig kan de wagen
even worden stil gezet om een situatie na te
bespreken en een oefening nog eens te
herhalen. In veel onderwijs is dit niet
mogelijk.
In het verkeer wordt je ook geconfronteerd
met je eigen emoties en impulsen, niet door
het er abstract over te hebben in een
leslokaal, met de vraag of je eventueel na
discussie ingenomen standpunten ook toe kunt
passen, maar life. Je komt tijdens de
rijlessen agressie
van andere weggebruikers tegen, stress of
gevaarlijke situaties die je het hoofd moet
leren bieden, en de
rijopleider kan per persoon maatwerk
leveren.
De kwaliteit van de rijopleidingen kan nog
een stuk omhoog door aangepaste
programmering van de opleiding, de toetsing,
bijscholing in didactiek, omscholing van
rijinstructeurs tot coaches en bovenal door
minder fixatie op het roze briefje en meer
te richten op de kwaliteit van het leren ín
het verkeer. Na het rijbewijs moet er immers
nog veel worden geleerd. De basis dáárvoor
kan worden gelegd tijdens de primaire
rijopleiding en eventueel al tijdens
verkeerseducatie in het voortgezet onderwijs
(hiervoor starten nu pilots in Gelderland,
Utrecht en mogelijk ook andere provincies).
Om op deze weg verder te
komen moet er wel wat veranderen zowel aan de
kant van examinatoren als aan de kant van de
instructeurs, opdat zij samen jongeren nog
duidelijker tot
een lerende houding in het verkeer brengen.
Nu is er immers nog vaak sprake van een situatie
waarin jongeren, met name jongens, 30-40
lessen gehoorzaam doen wat de instructeur
zegt ("Let op: straks bij het examen wordt
daar en daar op gelet") maar als zij eenmaal
het roze briefje hebben gaat het petje
achterstevoren en dan 'Vraoemm...' (met alle
risico's van dien). De rijopleiding is
helaas vaak niet anders dan een
examentraining ("Haal bij ons je examen
in zo min mogelijk lessen"), terwijl het examen vooral
technische en alledaagse tactische
vaardigheden test, en niet de zgn. 'hogere
orde vaardigheden' zoals impulscontrole,
risico inschatting, zelfkennis in het
verkeer (wat doet het verkeer met mij, hoe
reageer ik daar op), voortdurende zelf
beoordeling en daar ook conclusies uit weten
te trekken.
Mannen en vrouwen maken per kilometer
ongeveer evenveel ongelukken. Jonge vrouwen
(18-24 jaar) 2 keer zoveel (immers
beginners), maar jonge mannen tussen 18 en
24 jaar maar liefst 4 tot 5 keer zoveel,
vooral waar het ernstige ongevallen betreft!
Bekijken we dan de aard van de ongelukken
dan zien we ook dat er grote verschillen zijn
tussen de jonge vrouwen en mannen. Bij jonge
vrouwen is eerder sprake van gebrek aan
zelfvertrouwen in het verkeer, of
nonchalance, terwijl jonge
mannen veel meer riskant gedrag vertonen,
onderschatting van de eisen die het verkeer
stelt en overschatting van de eigen
capaciteiten. Denk ook aan de combinatie met alcohol,
drugs, vermoeidheid, s' nachts rijden in het
weekend, zelfoverschatting, etc.). Bij de
bromfiets zijn zowel het aantal ongelukken
per kilometer als de verschillen bij 16- en
17-jarige jongens en meisjes nóg groter.
Deze gegevens gelden internationaal.
Het is een fabeltje dat je na 30-50 uur al
echt veilig kunt rijden. Het duurt nog ruim
50.000 kilometer (of 3 jaar)
voordat je basale rijtechniek zodanig is
geautomatiseerd dat je mentaal voldoende
ruimte hebt voor bijzondere situaties en
ingrepen. Meer afstand houden en een lagere
snelheid kan wel net díe noodzakelijke
ruimte geven die je als onervaren rijder
nodig hebt om goed te reageren als het
gevaarlijk wordt. Dit staat echter haaks op
het verlangen van jongeren om volop mee te
gaan doen in het verkeer en zichzelf daarin
te manifesteren, en mogelijk daar te
compenseren voor het gebrek aan
zelfbeschikking en zeggingskracht in de rest
van hun dagelijkse leven.
Eigenlijk is het woord 'rijbewijs'
misleidend. Je hebt na die lessen niet
bewezen dat je veilig kunt rijden (daar komt
veel meer ervaring voor kijken) maar je hebt
bewezen dat je de basisbeginselen voldoende
onder de knie hebt om het nu zelf verder te
gaan leren. En dat vraagt om het vermogen te
leren van je eigen ervaringen. En ook dát
zou kunnen worden getest bij de examens...
"Dat je een (kleine) fout maakt is tot daar
aan toe, dat doet iedereen wel eens, maar
weet je hoe die fout in elkaar zat? Wat ging
er aan vooraf? Weet je waar het aan lag? Wat
ga je doen om zo'n fout niet meer te maken?"
Wanneer van elk incident en ieder
(bijna-)ongeluk zou worden geleerd, dan was
het verkeer al lang een stuk veiliger.
De vraag is dan wát het leren in het verkeer
blokkeert. Dan valt te denken aan het
isolement van de bestuurder in zijn metalen
doos, aan reclame en media die suggereren
dat je met die ene auto de meest gevaarlijke
capriolen straffeloos kunt uithalen, aan het
competitieve karakter van de samenleving,
aan druk van leeftijdsgenoten en aan
beroerde voorbeelden van volwassenen. Die
komen
inmiddels met hun ervaring wel weg
ondanks roekeloos gedrag, en wentelen het gevaar dus
op anderen af. Maar het kan ook te
maken hebben met schaamte of afweer, "Het lag niet aan mij" en
allerlei factoren op persoonsniveau die het
leren verhinderen. Het gaat er dus om
rijopleidingen te ontwikkelen die deze
leerblokkade opheffen, en die leerlingen
stimuleren zich alle belangrijke factoren
meer te realiseren en verantwoordelijkheid
te nemen voor eigen veilig gedrag, ook als
anderen dat niet doen.
In plaats van een
'rijbewijs' kunnen we dus beter spreken
van een 'rijvergunning' (eigenlijk een
'leervergunning' zoals in veel andere
landen). Met toepassing van de inzichten die
elders op deze website staan beschreven
(samengevat: van gehoorzamen naar leren
onder begeleiding met stimulansen en
duidelijke grenzen) kan meer worden
geconcentreerd op zelfreflectie en
zelfbeoordeling al tijdens de rijopleiding. Zo
kunnen de verse bestuurders hun
vaardigheden verder zelf ontwikkelen na het
behalen van het rijbewijs, met open oog voor
eigen tekortkomingen en die van anderen. Dit
principe wordt deels al toegepast in de RIS
(Rijopleiding in Stappen) al blijft daar het
accent nog liggen op instructie. Daarbij
blijft de
leerling toch afhankelijk van de
aanwijzingen en beoordeling van de
instructeur en gaat er veel energie zitten
in snappen wat die ander van jou wil.... De eigen gewaarwording en eigen
verantwoordelijkheid worden minder direct
aangesproken. Het is de moeite waard om
hierin verder te gaan langs de lijnen van
coaching (zie de tekst en link onder aan
deze tekst).
Op allerlei manieren zijn deze gedachten de afgelopen
jaren in meer of mindere mate
doorgedrongen; bijvoorbeeld in de bromfietsinstructie,
allerlei video's, een update van de Rijopleiding
in Stappen (RIS), training van
rijinstructeurs en examinatoren voor het
CBR, advisering aan het Ministerie en ook
op Europees niveau, in Australië
en voor de OECD (zie ook pagina
voorbeelden), en sinds 2007 in
het Europese HERMES project. Hierin proberen
we van instructie naar coaching te komen in
de rijopleiding. 9 landen nemen hier aan
deel. Sinds 2008 neem ik deel aan de
ontwikkeling van Europese richtlijnen voor
de rijopleiding (consultation paper DG TREN
july 2009, Communication EU-Commission staat
gepland voor eind 2010 en een Directive
staat op de rol voor 2011). Hierin gaat
coaching op eigen verantwoordelijkheid van
de chauffeurs een belangrijke rol spelen.
In overleg kan ik aan grotere of kleinere
organisaties trainingen bieden (aan scholen,
aan instructeurs, inzake bijzondere
maatregelen of programma's). Referenties
zijn op aanvraag te geven.
Zie ook 'Een veilige
chauffeur is een lerende chauffeur. Hoe
kunnen opleiding en examen daarop inspelen?'
Dit paper werd op het Nationaal VerkeersveiligheidsCongres 2008 uit 32
papers genomineerd als een van de twee
beste papers, opmerkelijk voor
deze gevoelige materie.
Hierboven werd het HERMES project al
genoemd. Tussen 2007 en maart 2010 is in dit Europese project
gewerkt aan de ontwikkeling van een nieuw
type rijopleiding. Hierin trainen aspirant
chauffeurs een veilige rijstijl op een
manier waardoor zij voortdurend zélf blijven
leren, ook ver na het examen. (Logisch
vervolg op eerdere
Europese projecten zoals MERIT en NOVEV). Bij
HERMES (High impact approach for
Enhancing Road safety through More Effective
communication) gaat het vooral via een
specifieke wijze van coaching. Trefwoorden
hier zijn maximale gewaarwording van alles
wat zich in jezelf en om je heen af speelt
en het steeds meer eigen verantwoordelijkheid
nemen voor jezelf en
je (onmiddellijke) omgeving. Voor een eerste
verslag: zie
Hermes
In 2010 wordt op het Nationaal
VerkeersVeiligheidsCongres (22/4 Rotterdam)
HERMES ook in Nederland geintroduceerd en volgen er bij voldoende steun
waarschijnlijk Nederlandse pilots in de
primaire rijopleiding. In het Gelderse
Jonge Automobilisten project (ROVG) worden
vanaf 2009 en vanaf 2010 ook in Zuid Holland
al pilots uitgevoerd met de
HERMES principes voor
jongeren die net hun rijbewijs hebben.
