|
Home
NL Home
Actueel
Inleiding:
werken met
gevoel voor sekseverschillen
Lezingen,
Advies en
Coaching
Activiteiten
(voorbeelden)
Curriculum Vitae
Partners en links
Literatuur
Contact
THEMA'S
Vroege
jeugd
en kinderopvang
Onderwijs
Verkeer
Sexe
en gender: bewustzijn en
verantwoordelijkheden
Diversen,
Neuropsychologie
English site
(hierop
worden enige
thema’s - vooral Verkeer
en Mannen in Kinderopvang
– nader uitgewerkt) |
|
Inleiding: werken met gevoel voor
sekseverschillen (update 1/4/'10)
Inhoud:
-
Eigen
ontwikkeling, eigen opgaven, eigen talenten
-
Aanleg, omgeving, stereotypen
-
Beweging en taal
-
Invloeden van buiten
-
Waar gaat het eigenlijk om?
-
Jongens met een andere dan Nederlandse
achtergrond
-
Vaders
Onder de link
visie en achtergronden
vindt men een meer uitgebreide tekst
waarin wordt ingegaan op de
'machtsdriehoek' en
achterin die tekst
het cruciale begrip 'Zône van naaste
ontwikkeling' van Vygotsky, met ook methodische tips en aanwijzingen.
Die tekst kan naast deze internetpagina ook goed
gebruikt worden als inleidende tekst voor
studenten van allerlei opleidingen. Wel gaarne
met bronvermelding.
N.a.v. de
CBS-jeugdmonitor 2009 en mijn masterclass 2010 schreef ik
een
overzicht van items welke een rol spelen bij
de ontwikkeling van jongens, i.h.b. hun
langzaamaan ontstane achterstand in het
onderwijs op alle niveaus.
Eigen
ontwikkeling, eigen talenten, eigen opgaven
Wat willen jongens eigenlijk? Welk beeld
hebben zij van zichzelf? Accepteren zij
zichzelf als degene die zij zijn, met
hun sterke en minder sterke kanten, of
vergelijken zij zich met niet waar te maken
beelden uit reclame en andere media? Met veel
jongens gaat het redelijk tot goed. Geen
problemen maken waar ze niet zijn. Sommigen
weten hun talenten tot ontwikkeling te brengen.
Een
grote groep komt echter niet echt uit de verf en met
15-20% gaat het domweg niet goed. Ouders en
leerkrachten vinden hen lastig, meestal worden problemen
aan het eind van
het primair onderwijs pas echt goed
zichtbaar, in het VMBO en VO is er een grotere
uitstroom van jongens dan meisjes en overheerst
bij velen een '6-jes cultuur'. School boeit hen
niet. Met hun gedrag
brengen sommigen schade toe aan zichzelf en vaak ook
hun omgeving.
Met wie voelen opgroeiende jongens zich
verbonden? Wie of wat inspireert hen?
Wat
geeft hun leven waarde en betekenis?
Ieder op zijn eigen manier. Er is
tegenwoordig veel aandacht voor de
achterstand van jongens in het onderwijs of
hun ongewenste gedrag, maar waar blijven hun
kwaliteiten? Experimenteergedrag,
fantasie, creativiteit, dingen uitproberen. Er gaat zoveel kwaliteit verloren als wij hen niet
steunen in hun ontwikkeling.
Hier geldt niet
alleen 'Use it or loose it'. De energie
van die jongens die niet in balans komen, zich geen
deel voelen van de samenleving, geen bijdrage
kunnen leveren, neemt gemakkelijk destructieve
vormen aan. Duidelijke correctie is op zijn
plaats, maar een harde aanpak met accent op straffen werkt
meestal averechts. Dat geeft meer aan wat zij niet
mogen, dan inspiratie, richting en betekenis aan hun
energie. Jongens moeten de kans krijgen,
uitgedaagd worden en het ook aantrekkelijk
vinden om na te denken over wat zij aan het doen
zijn. Alleen maar roepen om 'meer structuur'
en 'minder reflectie' doet hen geen recht en
brengt hun ontwikkeling niet op gang. Het gaat
eerder om structuur die hen én voldoende ruimte
én voldoende grenzen geeft, en reflectie die hen
hélpt ("Vertel eens wat je aan het doen bent"
- benieuwd - en: 'Werkt dat?" in plaats van dwingen tot onderwerping:"Wat
doe je daar? - controlerend - en als je zegt
wat je doet krijg je op je donder... Dan leer je
wel af te praten (en daarmee dus ook te
reflecteren)
Hoe staat het er voor met onze
aandacht voor hen? Jongens vragen meer en
betere aandacht in opvoeding en onderwijs.
Volwassenen kunnen beter inspelen op hun
ontwikkeling, hun eigen aardigheden.
Jongens kijken uit naar goede en inspirerende
voorbeelden, integriteit en wijsheid; niet
opgedrongen, maar met respect aangeboden in
goed contact. Net als meisjes, maar even anders, staan zij
voor bijzondere opgaven om zich te
ontwikkelen tot evenwichtige volwassenen en
zich te verplaatsen in anderen en met anderen te
verbinden. Jongens moeten ook de kans krijgen om te ontdekken wat
zij anderen te bieden hebben en waar zij anderen
juist voor nódig hebben. Niemand is immers
compleet en zichzelf genoeg.
Jongens hebben net als meisjes, maar misschien
nog wat extra, ruimte nodig, fysieke
ruimte, maar ook ruimte in tijd, om foutjes te
maken en ook zélf te leren van wat er eventueel
misgaat i.p.v. via commentaar van anderen...
Te
veel ruimte is een vorm van verwaarlozing.
Te veel beperking en negatieve aandacht
echter leiden tot negatieve reacties, wrok,
afsluiting en
wanhoop.
Interne of externe
controle? Natuurlijk zijn er tijdens de ontwikkeling
naar volwassenheid soms heldere
grenzen nodig, maar uiteindelijk is
er een cruciaal onderscheid tussen leren
(gradueel, gebeurt van binnenuit,
eventueel geleid door anderen die ook informatie
aanreiken) en gehoorzamen
(= extern georiënteerd, maakt afhankelijk,
kost energie en produceert een laag gevoel
voor zelfwaarde en eigen effectiviteit) .
Kernbegrippen zijn: contact, stap-voor-stap,
fysieke én psychische ontwikkeling, aandacht
voor wat zij al kunnen, veiligheid,
verbinding met anderen, met de wereld en
aandacht voor hun toekomst.
Aanleg, omgeving, stereotypen
In recente discussies over de verhoudingen
tussen de seksen is het dominante maar in
feite oppervlakkige en modieuze beeld: vrouwen gaan vooruit, nemen meer
ruimte in (natuurlijk volstrekt terecht! LW)
en mannen zijn zielenpoten of lopen belachelijk
achter.
Tussen de regels sluimert vaak een klagerig terugverlangen naar de
klassieke machoman, de ruige en aantrekkelijke
testosteronheld, in plaats van een oriëntatie op een toekomst waarin zowel mannen als
vrouwen meer in balans zijn en daar ook naar
streven. Soms overheerst een regressief en stereotype beeld
waar opgroeiende jongens bar weinig mee worden
geholpen.
De reclamewereld en daardoor
beďnvloede of zelfs daarvan afhánkelijke
media roepen voortdurend gevoelens van
tekortschieten op. Zij gijzelen hun lezers
en kijkers met dit soort negatieve beelden
en houden hen voor dat zij zich door
allerlei producten te kopen alsnog een meer
gewenste identiteit kunnen verschaffen (als
dat al zou kunnen...) maar halen dat
vervolgens steeds
weer onderuit en bieden ook steeds weer nieuwe producten
aan. 'Er bij horen' wordt vertaald in producten
en uiterst vergankelijke lifestyles... in plaats
van je eigen pad vinden en van daaruit bij
kunnen dragen aan de wereld, met anderen samen
werken, mee te werken aan zorg en opvoeding van
volgende generaties en ook je inkomen te
verdienen.
Mannen hoeven niet
identiek aan vrouwen te worden, evenmin als
andersom. Mannen kunnen hun eigen kracht
ontwikkelen en dátgene doen waar zíj goed in
zijn, maar kunnen ook leren in die zaken die
hen minder gemakkelijk komen aangewaaid.
Zeker in een
sterk individualiserende samenleving is het
ontwikkelen van een stevige identiteit
van belang. Identiteit is een lastig
begrip.
Het betekent (1) een min of meer een stabiele
kern ontwikkelen. Niet onder alle omstandigheden
identiek of hetzelfde, maar wel iets eigens dat
onder verschillende omstandigheden continu is,
waardoor je voor jezelf en anderen herkenbaar,
betrouwbaar, aanspreekbaar bent. Beweeglijk,
immers voortdurend in ontwikkeling, maar niet
met alle winden, modes, meewaaien. Helemaal
alleen red je het niet. Wij zijn niet voor niets
sociale wezens.
Identiteit verwijst (2) ook naar
identiek zijn aan anderen in de zin van ergens
bij horen, in een reeks opzichten overeenkomen,
je in elkaar herkennen en elkaar gemakkelijk
aanspreken, maar ook hier weer met mate...
Tenslotte zijn we op weg vanuit een
sterk geďndividualiseerde wereld naar een wereld
waarin ieders onderlinge afhankelijkheid weer
meer in beeld komt: samenwerken op je kracht en
op waar een ander weer beter in is. Dat
vraagt om inzicht in je zelf - wie ben ik, wat
wil ik, waar ga ik mijn energie op richten, een
stevig geworteld zijn in je zelf. Daarnaast is
de ontwikkeling van empathie, het vermogen om je
in anderen te verplaatsen en je zo nodig daar op
af te stemmen van belang. Dat gaat pas goed als
je ook je zelf goed kent en accepteert met je
gaven en je zwakkere kanten. Niemand is perfect.
Aanleg: XX of XY? Iedereen is anders. Aanleg is het
ruwe materiaal wat jongens en meisjes ook
zelf bewerken op weg naar volwassenheid.
Maar verzorging, opvoeding,
onderwijs en media hebben een grote invloed op
de manier waarop kinderen zich ontwikkelen. Het is
dus onzin om mannen en vrouwen of jongens en
meisjes te reduceren tot hun sekseverschil;
er is zoveel meer, maar dat 'ruwe materiaal' moet je wel kennen. Uiteindelijk gaat het er
om zowel jongens als meisjes recht te doen,
hen te helpen zich te ontwikkelen tot
volwassenen in balans; met
verantwoordelijkheid voor zichzelf, ten
opzichte van anderen en voor onze planeet,
en hen te steunen om een zinvolle plek in de
wereld te gaan innemen.
Geen stereotypen dus, maar in opvoeding
en onderwijs is het wél zinnig om inzicht te
verwerven ín, feeling te ontwikkelen vóór,
en aan te sluiten bíj enige belangrijke
verschillen tussen jongens en meisjes.
Verschillen in aanleg, in biologische
aspecten, lichaam inclusief hun brein, en in
de manier waarop de omgeving op hen inwerkt,
qua rijping en ook qua gedrag. Deze
verschillen zijn soms dominant, soms ook
helemaal niet en pakken bij ieder individu
weer anders uit.
Beweging en taal
Jongens staan vaak zeer fysiek in de wereld.
Positief is hun experimenteerzucht en
dadendrang, creativiteit,durf en nieuwsgierigheid, of zij kunnen die ontwikkelen. Het
is erg belangrijk voor hen om zich te leren
ontspannen en te leren hun impulsen zelf te
leren kennen en onder controle te
brengen. Met hun soms hoge impulsieve
energie sluiten zij immers onder spanning soms hun hogere
hersenfuncties af en daarmee ook de
anticipatie op de gevolgen van hun
handelingen en empathie.
Hun talige ontwikkeling - kunnen zeggen wat
je voelt en er zo ook meer vat op krijgen -
komt vaak wat later en vraagt extra
aandacht, terwijl hun ruimtelijk fysieke
gedrag zich sneller lijkt te ontwikkelen.
Jongens wordt vaak gevraagd zich voor hun
daden te verantwoorden (“Wat doe je daar?”)
en voelen vaak hoe hun woorden zich tegen
hen kunnen keren (“Alles wat je zegt kan
tegen je worden gebruikt”) en gaan dan
bluffen, draaien, liegen of – erger nog –
zij zien af van een van hun belangrijke
ontwikkelingstaken: taal, verbale
vaardigheden, maar ook inner speech! Als zij daarvan afzien leren
zij ook minder om te reflecteren en al verwoordend grip
te krijgen op hun eigen emoties. Het gaat er
dus om jongens te steunen in het verwoorden van
wat zij willen uitdrukken, zonder druk, maar het
juist aantrekkelijk maken, bijvoorbeeld door
goed te luisteren, soms dóór het nog
ruwe, wat ongepaste taalgebruik heen,
verheldering te vragen zonder eerst af te
keuren.
Bij meisjes treden al vroeg andere kwaliteiten naar
voren, zoals empatische vermogens,
communicatie en verbaal
uitdrukkingsvermogen, en gaan ook vaker
juist weer dáárin scheef (denk aan roddelen,
pesten op internet, maar ook zich teveel aan
anderen aanpassen). De bij jongens
genoemde elementen staan bij meisjes vaak
meestal minder op de voorgrond, maar ook zij
kunnen die - soms met extra stimulans -
ontwikkelen, denk bijvoorbeeld aan
zelfverdediging of leren te experimenteren, fouten te maken en dáárvan
te leren in plaats van de te vermijden of te
verdoezelen, net zoals jongens betere
communicatie kunnen leren - en steeds: wanneer zij daar
aan toe zijn, dus niet geforceerd.
Jongens hebben dus veel in huis maar komen
vaak negatief in beeld vanwege hun onrust,
'onhandelbaarheid', schooluitval, riskant
gedrag of destructieve agressie. Dit beeld
pakt verkeerd uit; het is niet constructief,
wijst op het negatieve en versterkt dat.
Natuurlijk, jongens hebben hun eigen
verantwoordelijkheid; zij kunnen daar naar
toe groeien en kunnen daar ín groeien, maar
het lijkt er wel eens op alsof wij hen de
gevolgen kwalijk nemen van onze
verwaarlozing en verkeerde voorbeelden.
Invloeden van
buiten
Geen jongen is hetzelfde, denk alleen al aan
gezinsachtergrond, cultuur, temperament of
seksuele geaardheid. Alle ontwikkeling
begint met zelfacceptatie: 'Ik ben ik, en
dat is goed, en ik kan nog veel leren".
Ieder vult zijn eigen leven in, leert
zichzelf kennen, moet zelf uitzoeken wat hij
eigenlijk echt zelf wil en kan, en moet er
ook zelf wat van zien te maken. Door hun
aanleg en door de weinig
nabije
mannelijke voorbeelden staan jongens echter
voor deels ándere opgaven dan
meisjes. Zij groeien wat onregelmatiger op,
doen in de regel langer over hun rijping tot
volwassenheid en zij hebben daarom soms
extra, en soms ook wat ándere aandacht nodig
om zichzelf te leren kennen, te zien wat bij
hen past, hun energie in constructieve banen
te leiden en in balans te komen. Vrouwen
kunnen die aandacht geven, maar jongens
hebben ook positieve nabije mannelijke
voorbeelden nodig.
Mannelijke dominantie in de buitenwereld
lijkt
jongens zichtbaar te bevoordelen.
Onzichtbaar is echter de last die op hun
schouders ligt. Volwassenen weten vaak
weinig van de manieren waarop juist jóngens
leren en zich in de wereld bewegen. Zij
hebben weinig oog voor het gebrek aan
intimiteit en voor de druk van werk, media
en markt of zij zijn hun eigen jeugd
vergeten. Zij keren zich af van het geweld
dat jongens overkomt en dat zij soms ook
zelf gaan gebruiken. En reageren volwassenen
negatief op hun gedrag dan leidt dat weer
tot boosheid: een vicieuze cirkel. De
dominante mannelijke wereld legt jongens
beperkingen op, benadrukt hebzucht, geeft
soms beroerde voorbeelden en zo leren
jongens slecht voor zichzelf en anderen te
zorgen. Spiritualiteit lijkt vaak ver weg.
Waar
gaat het eigenlijk om?
De mensheid stevent op een ramp af als we
blijven focussen op materiële welvaart en 'economische
groei als vlucht naar voren', als we
uiterlijk vertoon blijven verwarren met
zelfacceptatie, eigenwaarde en
zelfverwerkelijking. Advertenties proberen
producten te koppelen aan onvervulde wensen
van mensen, bijvoorbeeld de behoefte aan
aanzien, erkenning, intimiteit. Als dat al
zou kunnen, het blijft eeuwig
onaf, werkelijke bevrediging die langer
duurt dan de steeds kortere productcycli is
een vijand van deze economie. Anders gezegd:
aan de advertenties kun je de tekorten van
onze cultuur aflezen. Bijvoorbeeld: in een
wereld waarin mensen bevredigende seksuele
relaties hebben, zou het belachelijk zijn om
auto’s (of koffie, of vul maar in) te
verkopen met seks.
Opvoeding en coaching van jongens in datgene
wat er werkelijk toe doet, in houden van
zichzelf, anderen en in het genieten van en dus ook
zorgen voor deze wereld, in plaats van dwang,
schuld en veel moeten, is een van de wegen
om ook met onze planeet een betere weg in te
slaan.
Jongens leren vaak anders en geven hun leven
ook soms anders inhoud en betekenis dan
meisjes. Ouders, school en overige
volwassenen kunnen hen ruimte geven en soms
steunen door in te spelen op wat zij al
kunnen, hen uit te dagen en te helpen op
terreinen waar zij nét aan toe zijn (lees
over Vygotski in het achtergronddocument bij
deze pagina), maar
ook door hen te begrenzen en confronteren
waar zij echt te ver gaan en anderen
schaden. Het onderscheid tussen gehoorzamen
en leren is hierbij cruciaal. In onveilige
omstandigheden is gehoorzamen een manier om
met de stress of bedreiging om te gaan, maar
het léren komt gemakkelijk in het gedrang.
Vaardigheden en kennis van hogere orde komen
juist minder tot hun recht.
Jongens met een andere dan Nederlandse
achtergrond
Voor jongens met een allochtone achtergrond
is het vinden van een eigen weg extra
lastig. Hun religie kan hen inspireren maar
grote culturele verschillen kunnen hen ook
hinderen. In hun opvoeding vindt minder
discussie over standpunten plaats of
onderhandeling over hun wensen. Daarnaast is
de communicatie met andere Nederlanders vaak
slecht. Wederzijds onbegrip, discriminatie
en geringere kansen op de arbeidsmarkt
leiden dan snel tot een destructieve
escalatie. Grote tegenstellingen tussen
mannen en vrouwen in de cultuur van herkomst
kunnen gelijkberechtiging en een ontspannen
verhouding met meisjes en vrouwen in de weg
staan. Gebrekkige toerusting, lagere kansen
en vernedering hier scheppen een klimaat
waarin extremisten vat op hen krijgen. Dit
alles doet een extra appčl op degenen die
deze jongens begeleiden, stimuleren en soms
ook moeten corrigeren op hun weg naar een
volwassen rol in deze wereld.
Vaders
Vaders kunnen niet alleen veel meer doen;
steeds willen dat tegenwoordig ook: om te beginnen
er simpel zíjn, contact maken, dingen
samen doen, ontspannen en inspirerende
voorbeelden geven. Steeds meer volwassen mannen proberen werk
en zorg te combineren en zijn daarin
positieve rolmodellen. Velen voelen zich
bijvoorbeeld door hoge woningprijzen of
consumptieve eisen nog gedwongen hun goede
voornemens op te geven en zich volop te
storten op werk en carričre. Samen delen van
werk, inkomen en zorg met hun vrouwen is een
logische volgende stap. Daarbij is het een goede
zaak als in onderwijs, zorg en kindercentra
mannen gericht worden geworven (zie ook pagina's
vroege jeugd & kinderopvang en
onderwijs).
Andere mannen geven
helaas nog beroerde voorbeelden door schijn en
materiële welvaart overmatig te benadrukken
(alsof dát zekerheid geeft) en door
asociaal, corrupt of ronduit hufterig
gedrag, op straat, maar ook in de top van
grote ondernemingen en regeringen. Wanneer
beide ouders werken, verschuiven grote delen
van de opvoeding en verzorgen naar plaatsen
buiten huis waar minder mannen te vinden
zijn. Met de macht van geld om zich heen en
de enorme prikkeling via sommige media en
reclame is de integriteit waaraan jongens
zich zouden moeten kunnen spiegelen vaak
zoek. Toch is er voor hen een wereld te
winnen nu de verhoudingen tussen mannen en
vrouwen wijzigen, al gaat dat niet vanzelf.
Én gelijkberechtiging én - waar nodig en
nuttig - aandacht voor verschillen in aanleg
en ontwikkeling; niet meer en niet minder.
Onder de links
visie
en achtergronden
en
overzicht van relevante
items vindt men meer uitgebreide teksten.
Onderdelen
worden op diverse teksten op deze site verder
uitgewerkt.
terug naar boven
|
|
|
